Zoeken

Schoonaarde Dendermonde  (Deel  4)

Inhoud:

Schoonaarde        De nieuwe Brug     Rechteroever     Hof Deurinck en Veer      Linkeroever DDS     Het Veer van Appels     De Waterhoek     Het Scheldebroek     Kleine dijk te Zele    Negen Oorden Veer     Rechteroever st-Onlofsdijk

De Kapel     De Nieuwe Dendersluis     Herbergen     De Scheldebrug van Dendermonde

Schoonaarde
De naam Schoonaarde betekend, zoals de naam het zegt schone aarde.
Vroeger was Schoonaarde een gehucht van Wichelen, in 1873 werd deze een zelfstandige gemeente als gevolg van de gemeentefusies in 1977 is Schoonaarde, net geen 100 jaar geworden en is nu een deelgemeente van Dendermonde.  
De kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeën midden in de dorpskom van Schoonaarde,
is gebouwd in 1830.

De eerste brug,  Schoonaarde-Berlare, is gebouwd in 1869.
In 1900 werd de brug overgenomen door de Belgische Staat.

In wereldoorlog I, had de Slag om Schoonaarde plaats van 4 tot 8 oktober 1914, de brug werd op 29 september 1914 door de Belgische genie opgeblazen.


deel 4 (1)  deel 4 (2)
Ter hoogte van de eerste brug is een infopaneel geplaatst, ook werd een arduinen herdenksteen aangebracht tegen de gevel van Eetcafé/taverne “ ’t Oud Brughuys”. Verslagen over de Slag om Schoonaarde zijn terug te vinden op het ABL-History Forum

Op linkeroever kant Berlare werd in 1927 een loskaai aangelegd, stroomafwaarts de brug, door de aannemer J. Van Mullem, voor een bedrag van 63.943 Fr.

Bij de aanvang van de Tweede Wereldoorlog (1940) werd de brug opnieuw door het Belgische leger opgeblazen. In 1941 werd een voorlopige noodbrug gebouwd door de firma Hydroter,  voor en bedrag van 761.255 Fr. Door de firma E.H.B.A. werden in 1945 herstellingen uitgevoerd van de jukken en de vloer en dit voor een bedrag van 1.028.981 Fr.
In 1961 werden dringende herstellingen uitgevoerd aan de houten bovenvloer van de noodbrug van 1945, deze werken zijn uitgevoerd door de aannemer, De Brandt G. voor een bedrag van 79.755 Fr.
In 1966 werd deze brug afgebroken door Anc. Firma Depret Frs. voor 1.975.810 Fr.


deel 4 (3)
De  brug van Schoonaarde in de winter van 1954

De nieuwe brug


1961 Bouwen van nieuwe brug tussen Schoonaarde en Berlare, door NV. Sodetra,
voor een bedrag van 11.501.631 Fr.
1962 Aanleggen van de toegangswegen naar de nieuwe brug, door De Moor A. 4.445.388 Fr.

deel 4 (4)deel 4 (5)

Foto 1: Het landhoofd en de brugpijler in de Schelde op linkeroever.
Foto 2: Het plaatsen van de eerste prefab beton ligger van de nieuwe brug.  
   deel 4 (6)deel 4 (7)
foto 1962                            foto 2002


   deel 4 (8)deel 4 (9)
foto 2013                            foto 2016


   deel 4 (10)deel 4 (11)
Het ’t Oud Brughuys, op de linkeroever van de Schelde te Berlare.


   deel 4 (12)deel 4 (13)
De dijk op linkeroever kant Berlare


   deel 4 (14)deel 4 (15)
Het pompstation Overheet van Berlare, zorgt voor de afwatering van het ganse achtergelegen poldergebied.  Op deze plaats was vroeger het Konkelveer.

Deze dijkwerken fase 1e en 2e te Berlare, werden uitgevoerd in het kader van het Sigmaplan, deze werken werden door de aannemers: Tijdelijke vereniging  Van Laere – C.E.I. uitgevoerd.
De werken van fase 1e werden aangevat in 1984 en voltooid in mei 1987 voor een bedrag van 88.889.943 Bfr. inclusief BTW.
De 2e fase is aangevat in 1987 en geëindigd in januari 1989, het bedrag voor deze werken bedroeg 73.454.721 Bfr.  inclusief BTW. De dijkwerken werden uitgevoerd vanaf het Scheldebroek te Zele, tot de Brugstraat te Berlare, zijnde een totale afstand van 3.937 meter.

Rechteroever.


De 12 delige cellendamwand op de rechteroever uitgevoerd in 1974 door T.V. Hydex & Blankevoort voor een bedrag van 24.677.171 Bfr.  Deze plaats is bekend als de parking van “Het Palinghuis”,  maar in wezenlijk eigendom van Waterwegen en Zeekanaal.


 
Dijkwerken Schoonaarde afwaart de brug
   deel 4 (18)deel 4 (19)
 foto 1985                            foto 2003


De dijkwerken tussen de parking te Schoonaarde en de Paddebeek te Oudegem, werden aangavangen op 1 juli 2004 en waren voltooid in 2005, de werken werden uitgevoerd door Herbosch-Kiere, voor een bedrag van 221.300 €

.
   deel 4 (20)deel 4 (21)
   deel 4 (22)deel 4 (23)
Afwaarts de brug staat het hof van de vroegere brouwerij G. Blancquaert, later de brouwerij van Matthys,  thans in gebuik als woning en gelegen tegenover de kerk en herkenbaar aan de gemetste fabriekschoorsteen.

Eegenen een gehucht van Schoonaarde, staat voor eigenen, grond die gewonnen was op de Schelde.


deel 4 (24)    deel 4 (25)
De dijk ter hoogte van Benzinestation De Steiger.


  deel 4 (26)   deel 4 (27)     
Het benzinestation heeft zijn naam te danken aan de vroegere steiger, Van Den Broeck

Hof Duerinck en veer


De markante oude gebouwen tegenaan de dijk op rechteroever zijn een onderdeel van een oude olieslagerij, nu het huidige "Hof Duerinck".


   deel 4 (28)deel 4 (29)

Op één van de zolders van deze gebouwen zou destijds de vierschaar gezeteld hebben

In de tweede helft van de 19° eeuw, zou het goed gebruikt zijn door kardinaal-aartsbisschop Franckenberg.

Het domein van het "Hof Duerinck" aan de Eegene, was vroeger bezit van de abdij van Affligem. Het grootste deel van de huidige gebouwen, met name de woonvleugel parallel met de straat, dateert uit het laatste kwart van de 18de eeuw. De woning bestaat uit twee bouwlagen en acht traveeën. Oorspronkelijk was de woning bepleisterd. De bijgebouwen waren van 1878 tot ca. 1940 in gebruik als maalderij en olieslagerij.


 deel 4 (30)deel 4 (31)
In 1982 werd het woonhuis beschermd als monument. Het domein vormt een beschermd dorpsgezicht.

Achter deze gebouwen bevond zich een veer over de Schelde. Het Konkelveer of het veer van Berlare, dit was één van de middeleeuwse Scheldeveren.  Het Konkelveer tussen Berlare en Schoonaarde gaf verbinding met de Berlaarse, Konkelstraat en het Overheet.


 deel 4 (32)deel 4 (33)
Op de kaar van Farraris van 1775 is het veer duidelijk te zien.  Op de kaart van 1898 is de hofstede aan de kant van Berlare te zien.                       
   deel 4 (34)
Hofstede aan de Konkel te Berlare

In het Terrierbroek van Berlare uit 1774 staat aan het veer van de Konkel aan de kant van Berlare een hofstede. In sommige documenten wordt gesproken over het
veer van Berlare. Ook na het bouwen van een brug tussen Berlare en Schoonaarde
in 1871 bleef het veer in gebruik.
Tussen beide gemeenten werd het personen- en goederenvervoer sedert 1871 gestimuleerd door de realisatie van een metalen brug over de Schelde.
Het veer is voor WO 1 opgegeven.

Linkeroever DDS

deel 4 (37)deel 4 (35)deel 4 (36)deel 4 (38)
    


Op de achtergrond de Intercommunale DDS, foto’s 1981 en 2016 ter hoogte van de Brede Schorren, foto’s 2017 rechteroever van de Intercommunale DDS.
De Intercommunale DDS (Dender–Durme–Schelde),  is het afvalverwerkingsbedrijf van de streek.  De hoogte is ontstaan uit de opvulling en ophoging met huishoudelijk afval, het vroegere stort van Appels genoemd.
Dit stort is gelegen binnen een oude scheldemeander, beter bekend als de
Oude Schelde te Appels.
Het methaangas dat wordt geproduceerd van het vroegere stort wordt aangewend om een alternator aan te drijven als groene energie, de zogezegde Eco-energie.
Bovenop de oude afgewerkt stortplaats staat een zonnepanelenpark met circa
14.750 fotovoltaïsche panelen voor de opwekking van groene elektriciteit.


   deel 4 (39)   deel 4 (40)
De Schelde in 1879 en de rechtrekking van de Schelde gebeurde in het jaar 1882

 

Het veer van Appels


Het veer van Appels–Berlare, een veerdienst die reeds van in de Middeleeuwen, zeker in 1252 in dienst was, en daarmee misschien wel het oudste veren van deze streek is.
Reeds in het verdrag van Verdun dat dateert uit 843 is er sprake over de overzet van Berlare, met aan de overkant Appels. Met zekerheid weet men dat graaf Gewijde van Dampierre, heer van Dendermonde, en zijn echtgenote Machteld aan de Heer Gregorius van Appels, in juli 1253 het veer van Appels ten erfelijke titel voor een jaarlijkse cijns van 12ib. Vlaams heeft verkocht.
De broers Luc en Leon Van Kerckhoven begonnen hun veermansloopbaan in 1923 tot 1975 en woonde in de herberg "Het Veerhuis".
Het veer werd overgenomen op 1 april 1975 van de gebroeders Luc en Leon Van Kerckhoven, door Peleman Gilbert, wonende te Appels. Op 6 december 1978 werd de exploitatie van het veer overgedragen aan de huidige veerman Pien Joris.


   deel 4 (41)deel 4 (42)
   deel 4 (43)deel 4 (44)
   deel 4 (45)deel 4 (46)
   deel 4 (47)deel 4 (48)
De houten veerdam en steiger op rechter en linkeroever die tot in 2010 gebruikt werden door de veergebruikers.
De veerman Jo Pien en zijn zoon, Izaak, in de veerboot 11/09/1996.
Het is de zoon die nu voor het grootste deel de veergebruikers overzet.
Deze plaats wordt meer en meer een toeristisch trekpleister. Het zijn vooral wandelaars, natuurliefhebbers, rustzoekers en toeristen, m.b. wielertoeristen,
die hierheen komen om van deze veerdienst gebruik te maken.

De nieuwe veersteigers.

deel 4 (49)deel 4 (50)
  deel 4 (51)deel 4 (52)
 
Op 6 mei 2010 heeft Waterwegen en Zeekanaal NV, en de afdeling Zeeschelde de nieuwe vlottende steigers aan beide oevers, Berlare en Dendermonde ingehuldigd.
Het veer is gekend als Appelsveer.
De bewoners van Berlare spreken over het veer van Berlare.

De Waterhoek

Reeds in de 18de eeuw was in de nabijheid van het Scheldeveer een bloeiende handel, de activiteit van dit gehucht was gericht op de veerdienst en de Schelde, de voornaamste goederen welke werden gelost waren kolen maar in bijzonder beer, de beerhandel was de grootste bedrijvigheid aan het veer. De beer werd aangevoerd van Antwerpen en Brussel, de beerscheepjes waren kleine zeilscheepjes “Beersjalken”. We kunnen uit het plan van Sabepa 1936 de bouw van één grote boerderij "het veerhuis" en een zestal gewone huisjes afleiden dat het gaat om huisjes van dagloners die met de veerdienst of met de distributie van beer betrokken waren.
De huidige straatbenaming Waterhoek ontleend aan de film van Fons Raedemakers die hier deels werd opgenomen, in 1971 doet het veerhuis dienst als locatie voor de verfilming van het boek van Stijn Streuvels : "De teleurgang van de waterhoek". Door de film met Mira - Willeken van Amelrooy - is de toeristische belangstelling alleen maar gelijdelijk toegenomen.


deel 4 (53)   deel 4 (54)
   deel 4 (55)deel 4 (56)
Taverne  ’t Veerhuis, heeft een rijke geschiedenis, in 2009 riep Vlaanderen Vakantieland het veerhuis uit als ‘Strafste Locatie’
                                         
Het Scheldebroek


   deel 4 (57)  deel 4 (58)
   deel 4 (59)deel 4 (60)
   deel 4 (61)deel 4 (62)
   deel 4 (63)deel 4 (64)
Het Scheldebroek heeft een oppervlakte van 31 ha. De dijk aan de Scheldekant, overloopdijk heeft een hoogte van 6,40 TAW en een lengte van 850 m, is hier lager zodat het gebied van de Scheldebroek ook een gecontroleerd overstromingsgebied is. Dit gebied is langs alle kanten ingepolderd door dijken, het gebied tussen de dijken is volgens het gewestplan agrarisch gebied met ecologisch belang en landschappelijk waardevol. Enkele percelen van dit broek worden beheerd door vzw Durme en zijn erkend als natuurreservaat.

Dijkwerken Zele Scheldebroek: In 1935 werden dijkversterkingen aan de ringdijk van het Scheldebroek Zele-Berlare uitgevoerd. Herstellingswerken  aan het overstromingsgebied Scheldebroek  in 1946. Verhoging van de dijk van het Scheldebroek te Zele en Berlare door De Brandt C. in 1963. Dijkversterkingen Scheldebroekpolder te Zele in 1974 door P.V.B.A. De Brandt & Zoon.Overloopdijk. Scheldebroek werken uitgevoerd door Hydex-Blankevoort van 1982-84 vanaf veer Appels-Berlare tot Bovenvaart of Polsgracht (komende van het Berlare Broek rond het Donkmeer), In 1994 werd asfalt penetratie van de overloopdijk aan landzijde uitgevoerd door BETUMAR. Dijkversterkingen Scheldebroek van 2005 tot 2009 uitgevoerd door de aannemer Ghent Dredging.

Kleine Dijk te Zele


Bevinden zich twee kleinere woonkernen, Kleine Dijk en Dijk, beiden op het grondgebied van de gemeente Zele. Hier waren tot een twintigtal jaren terug twee scheepsafbraak bedrijven gevestigd van de familie Christiaens. De ene is nog op te merken aan de hand van de betonnen kesp met bolders op de dijk en de slipway, de andere verderop, aan de gestapelde schanskorvenkade.
Alle activiteiten zijn nu stopgezet.


  deel 4 (65)  deel 4 (66)
    deel 4 (67)deel 4 (68)
De vroegere scheepsafbraak bedrijven van de familie Christiaens


    deel 4 (69)deel 4 (70)
Scheepssloperij W. Christiaens, de schepen werden langs de kil van de sluis genaamd “Sint-Antonius” op het privé terrein getrokken.

Costa -  Zela.


  deel 4 (71)deel 4 (72)
    deel 4 (73)deel 4 (74)
De watersportclub “Costa-Zela” bestaat al meer dan 40 jaar.

Het oostveer


   deel 4 (75)deel 4 (76)
Het Oostveer of Abeelveer bevond zich aan de Kleinen Dijk in Zele.
In de 14e eeuw bestond niet ver van het Oostveer ook nog het Willemsveer tegenover de kapel van St.-Onolf of St.-Udolf.

De uitbater en veerman van het “Oostveer”,  kon voor de jaren 1920 van achter zijn toog zien of iemand teken deed aan de overkant (Sint-Onolfsdijk) om te worden overgezet.
Later was het belang van het Oostveer waarschijnlijk beperkt tot de inwoners langs beide oevers.
Het overzetten gebeurde met een roeiboot die eigendom was van de veerman. Door een KB van 14 maart 1914 werd dit veer afgeschaft. Vanaf 1922 mocht er weer worden overgezet wegens het "nut voor de bewoners van St.-Onolfspolder alsmede deze van Zele, omstreeks de jaren 1950 werd het veer afgeschaft.

Op Zele-Dijk staan een aantal interessante gebouwen. Vooreerst de oude Scheldeschuur, een voormalige opslagplaats voor kolen, en nu een goed voorbeeld van ons industrieel-archeologisch erfgoed. “Den Anker” nu bekend als Taverne in Zele en omstreken, de aanpalende vroegere opslagplaats, nu café restaurant, is nog van een vroegere periode en heeft ook nog gediend als opslagruimte van de Zeelse vlasindustrie.


  deel 4 (77)deel 4 (78)
   deel 4 (79)deel 4 (80)
Op de Grote en Kleine  Dijk te Zele waren vroeger verschillende loskaaien, reeds in de 18de eeuw was deze plaats een bloeiende handel en nijverheid door de scheepvaart.

Kaai Van Akeleyen


Enkel de handel in bouwmaterialen van de familie Van Akeleyen, heeft nog een loskaai en is de enige die nog overschiet van alle drukke activiteiten van vroeger.


 deel 4 (81)  deel 4 (82)
   deel 4 (83)deel 4 (84)
Schepen van 2000 ton komen grint en zand lossen aan deze kade te Zele.

Dijkwerken Zele

deel 4 (85)deel 4 (86)
  deel 4 (87)deel 4 (88)
  
Door het invoeren van het Sigmaplan  na de overstromingen van 1976 werden ook de dijken te Zele op Sigmanorm aangelegd. In de omgeving van “De Anker” werden aan de kant van de dijk verschillende huizen gesloopt,

Zele. Het kasteeltje

deel 4 (89)deel 4 (90)
   deel 4 (91)deel 4 (92)
  
“Het Kasteel van den Dijk”, bekend in omstreken en ver daarbuiten, is een van de bekendste gebouwen van “Zele Dijk” en heeft een rijke historische achtergrond. Het kasteeltje is gebouwd op een vroegere scheepswerf, in 1900 verliet het laatste houten schip de werf, nadien is het kasteeltje opgetrokken in art nouveaustijl door Euéne Burm.

Negen Oorden Veer

Het veer tussen het Kleinzand in Grembergen en de St.-Onolfspolder in Dendermonde.
Tussen 1877 en 1913 lag hier een veer het “Negen Oorden veer”
Waarschijnlijk werd het veer opgericht toen nabij de Schelde een katoenweverij (1855) werd gebouwd voor het overzetten van arbeiders. De overzet gebeurde met een roeiboot die eigendom was van de pachter. Nadien werden nog privé, arbeiders overgezet tot omstreeks 1950.


 deel 4 (93)deel 4 (94)deel 4 (95)
   deel 4 (96)deel 4 (97)
Op  het grondplans van 1898 is te zien waar vroeger het veer gelegen was en op het Sabepa plan van 1936 is te zien waar vroeger het veer gelegen was. Twee foto’s ter hoogte van “’t Ros Beiaard Centrum” van 2003 en 2013.
Verder naar afwaart waren nog verschillende bedrijven, NV2000, De Beschutte Werkplaats, Brandstoffen Van de Voorde en Molens van Abbeloos.


   deel 4 (98)deel 4 (99)
Molens Abbeloos te Grembergen, vroeger werden hier schepen met veevoeder gelost, de constructie werd gedeeltelijk afgebroken tijden de dijkwerken van 1979,  V.D.Voorde-Scheldebrug, uitgevoerd voor 12.186.730 Fr, door de aannemer PVBA De Brandt.


Rechteroever Sint-Onolfsdijk


De naam:, Odolf of Odulf, is wel de oude benaming , in 1886 spreekt men van St- Udolphe of St-Odulphe, nu speekt men van Sint Onolfsdijk, Sint Onulfsdijk, Notendijk, Kolendijk of Kulendijk, te Zele speekt men van St. Unes.


deel 4 (100)  deel 4 (101)
De twee huisjes in de dijk afwaarts het veer van Appels,  genaam:  “Den Djompel”
 
Informatiebord op dijk.

 

deel 4 (102)deel 4 (103)deel 4 (104)
Midden de oorlogsjaren, meer bepaald in 1916 werden Appels en Dendermonde geteisterd door een waterramp. De kernen van beide gemeenten werden gespaard maar het Sint-Onolfsbroek kreeg het hard te verduren. Op de Scheldedijk te Appels staat een informatiebord die verwijst naar deze waterramp.

De Kapel

De patroonheilige van de Kapel en van de polder  is Sint Odulphus,  de benaming van deze heilige is reeds vermeld in een akte van 1232. Een andere vermelding van de kapel is te vinden in een cijnsrol van het Sint Blasiusgasthuis van 1328, “Willem Meeus op III roeden meersch die liggen bij Sente Oedolfs capelle. In 1579 of 1580 werd de kapel verwoest of erg beschadigd door de calvinisten.  Vermoedelijk is de kapel herbouwd of hersteld in 1623, gezien de klok volgende randschrift draagt “ JAN VAN DEN GHEYN HEEFT MY GEGHOTEN INT JAAR ONS HEEREN  MCCCCCCXXIII. ” (1623). Op paaszondag 8 april 2007 heeft de laatste misviering plaatsgevonden in de Sint-Odulfuskapel.


   deel 4 (105)deel 4 (106)
   deel 4 (107)deel 4 (108)
   deel 4 (109)deel 4 (110)
In 2015 na maanden renovatie binnen en buiten werd op zondag 25 oktober 2015 de kapel feestelijk geopend. In de kapel zullen geen eucharistieviering meer plaatsvinden de bedoeling is om tentoonstellingen en optredens te organiseren.

Het Schooltje.


Omstreeks 1895  werd het schoolgebouw met leraarswoning opgericht, het waren kinderen van de dijk die daar onderwijs volgde, midden de jaren zeventig is het Schooltje onherroepelijk dicht gegaan.


  deel 4 (111)deel 4 (112)
  deel 4 (113)deel 4 (114)
Het is nu privé-woning en vastgesteld als bouwkundig erfgoed.

Het Pompstation


Door het nieuw tracé van de Dender door de Sint-Onolfspolder, werd de polder in twee verdeelt en diende een nieuw pompstation te worden gebouwd.


deel 4 (115)   deel 4 (116)
   deel 4 (117)deel 4 (118)
Op 11 juni 1971 werd het nieuw pompstation in werking gesteld.


De nieuwe Dendersluis


Hier mondt de Nieuwe Dender uit in de Schelde. De Dender liep vroeger dwars door het centrum van Dendermonde waarbij de beide oevers met elkaar in verbinding stonden door middel van een aantal beweegbare bruggen. Om de scheepvaart vlotter te laten verlopen en het wegverkeer niet telkens te hinderen bij het openen van de bruggen voor het doorlaten van schepen, en om het overstromingsgevaar in het centrum te vermijden, werd de loop van de Dender omgelegd en buiten de oude stadskern gebracht.


  deel 4 (119)deel 4 (120)
   deel 4 (121)deel 4 (122)
            deel 4 (123)
Het sluizencomplex kan schutten in beide richtingen, en zorgt voor een vlotte bovenafvoer van de Dender en moet ook het hoge water van de Zeeschelde weren.

Herbergen.


Vroeger waren er ooit 17 herbergen op de Sint-Onolfsdijk, nu nog een.


   deel 4 (124)deel 4 (125)
   deel 4 (126)deel 4 (127)
Foto’s Herberg de “De Visserij” bij A Steeman 1910, De “Visserij”  estaminet Zanderine,  is nu restaurant “ Ter Monde” en als enige overblijvend “Café De Rust”.

Het Pompstation Scholliers


Op 25 mei 1957 werd het eerste pompstation in gebruik genomen, het werd gebouwd door Van Kimpe Oscar, uit Gistel, voor een bedrag van 1.583.220 Fr.


   deel 4 (128)deel 4 (129)
Het was de dijkgraaf Alfred Scholliers, die als geboren en getogen dijkenaar, zijn levenswerk van maakte om dit pompstation te verwezenlijken en daarom ook het pompstation zijn naam kreeg.       

  Dukdalven en aanlegplaats.


Vroeger werden de dukdalven alleen gebuikt door schepen welke moesten wachten voor de doorvaart door de Scheldebrug, nadien werden twee vlotsteigers geplaatst voor het aanmeren van schepen.


deel 4 (130)   deel 4 (131)
   deel 4 (132)deel 4 (133)
In 2009 werden de houten dukdalven verwijderd en vervangen door 8 nieuwe afmeerpalen.
De twee openbare vlotsteigers, worden veelal gebruikt voor beroepsvaart en toeristische passagiervaart.

De Scheldebrug van Dendermonde.
   
 deel 4 (134) 
Foto: 11 april 2017

Meer over de kaai, bruggen en Schelde,  in volgend aflevering,
Deel 5 Dendermonde-Baasrode

De geraadpleegde literatuur, zal in het laatste deel vermeld worden.
Paul en Herman